Şimdi ise Smart Hedef mothodunun her bir adımını Öğrenciler İçin Hedef Belirleme tekniği olarak kullanılabilecek şekilde açıklayalım.

1. Specific (Spesifik/Özel)

• Hedeflerin net ve açık bir şekilde tanımlanması.
• Hangi konuda, ne yapılacağı ve neden yapıldığına odaklanılması.

1. Measurable (Ölçülebilir):

• Hedeflerin ilerlemesinin ölçülebilir ve izlenebilir olması.
• Belirli kriterler ve ölçütlere dayanarak hedeflerin ilerlemesini değerlendirebilme.

1. Achievable (Erişilebilir)

• Hedeflerin gerçekçi ve ulaşılabilir olması.
• Kişinin kaynakları, yetenekleri ve imkanları dikkate alınarak hedeflerin belirlenmesi.

1. Relevant (Gerçekçi)

• Hedeflerin kişinin genel amacına, değerlerine ve uzun vadeli hedeflerine uygun olması.
• Hedeflerin kişisel motivasyonu artırmaya ve gerçek sonuçlara yönelik olması.

1. Time-bound (Zamana bağlı)

• Hedeflerin belirli bir zaman çerçevesi içinde tamamlanması.
• Başlangıç ve bitiş tarihlerinin belirlenmesi, hedeflere yönelik bir takvim oluşturulması.

Specific (Özel) Hedef Belirleme

Açık ve spesifik olmak, hedeflere ve eylemlere ulaşmayı ve başlamayı kolaylaştırır. Böylece hedefinizin tam olarak ne olduğunu bilebilir, buna göre adımlar atabilirsiniz.   Hedefler ne kadar spesifik olursa, başarılmaları da o kadar kolay olur. Ne istediğimiz konusunda net olduğumuzda, tam olarak ne yapmaya çalıştığımızı bildiğimiz için karar vermeyi ve harekete geçmeyi kolaylaştırır. Hepimizin hayalleri, istekleri vardır. Ancak pek azımızın gerçekleştirilebilir hedefleri vardır. “En iyi üniversiteyi kazanmak istiyorum” bir istektir ama başarılı bir hedef değildir. Bu isteğin hedefe dönüşebilmesi için daha somut ve ölçülebilir adımlara ihtiyaç vardır. Hedefinizin özelliklerini olabildiğince açık şekilde belirlemeniz gerekir. Bu hedeflere bakan herkes hedefin içeriğini sizinle aynı şekilde anlayabilmelidir. “X şehrinde Y lisesinde okumak istiyorum.” “Y lisesini, X şehrinde okuyabilmem için geçmiş yıllarda o liseye kabul kaç puanla olmuş araştırmalıyım. Denemelerdeki başarımı yükseltmeli, girmek istediğim lisenin gerektirdiği netleri yapmalıyım.”

Measurable (Ölçülebilir) Hedef Belirleme

Bir hedef veya eylemin ne zaman tamamlanacağını bilmenize ve bu doğrultuda hedefe doğru olan ilerlemeyi ölçmenize yardımcı olur. Hedefinizi ölçemedikçe, ona doğru önemli bir yol kat ettiğinizi veya çoktan oraya ulaştığınızı nasıl bileceksiniz? Bunu belirlemezseniz, hedefi tamamladığınızı kanıtlayamazsanız, bu ölçülebilir değildir. Bu da bir SMART hedef olmadığı anlamına gelir. Ölçülebilirlik, hedeflerinizi spesifik hale getirmenin çok önemli bir parçasıdır. Öğrenciler için hedef belirleme ölçülebilir görevleri kapsayacak şekilde olmalıdır. Ölçülebilir bir hedef ise ulaşılamayacak kadar iddialı olmamalıdır. Ancak kişinin kolay elde edeceği, başarmak için çaba harcamasına gerek olmayan bir hedefte olmamalıdır. Hedeflerimize erişmek kolay olduğunda potansiyelimizin altında işlerle kendimizi sınırlıyoruz demektir. Bu rehavete kapılmamıza ve kendimizi geliştiremememize neden olacaktır. “Hedefime ulaşmak için çok çalışacağım” ölçülebilir bir hedef değildir. Bir öğrenci için 40 dakika ders çalışmak çok olabilir, bir başkası için 5 saat çalışmak çok olabilir. “Hedefime ulaşmak için düzenli çalışmalı, eksiklerimi belirlemeli, tamamlamak için destek almalı ve zamanımı iyi değerlendirmeliyim. Okul dışı günlük 4 saat çalışmalı, her hafta 3 deneme çözmeli ve hatalarımı düzeltmek için haftada 4 saat etüde katılmalıyım. Bu çalışma benim için yeterli olmazsa tekrar revize etmeli, çalışma sürelerimi düzenlemeliyim.” Ölçülebilir hedefler için adımların zorluğu kademe kademe artırılmalıdır. Bu şekilde öğrenci hem gelişiminin takibini yapabilir hem de ihtiyaç duyduğu şekilde adımlarında değişiklikler yapabilir.

Attainable (Ulaşılabilir/Erişilebilir) Hedef Belirleme

Hedefe ulaşmak için gereken eylemler üzerinde doğrudan kontrole sahip olmanızı sağlar. Bir hedefin SMART olması için bizim tarafımızdan belirlenmiş olmasının yanı sıra bizim kontrolümüz dâhilinde eyleme geçirilebilir olması gerekir. Aksi takdirde bu bir hedef değil, sadece bir istek veya bir dilek olur. Hepimiz hedeflerimize kısa sürede ulaşabilmek isteriz. Hatta hayallerimize o kadar kapılırız ki gerçeklere geri döndüğümüzde üzüntü duyabiliriz. Motivasyonumuzu kaybetmemek için beklentilerimizi ve hedeflerimizi gerçekçi tutmalıyız. Örneğin; yeni iş kurmuş bir girişimcinin hemen rekabet grubu içerisinde ilk sıralara çıkması mümkün olmayacaktır. Ya da belli bir ücretle çalışan bir kişinin maaşının 20 katı bir ürünü birikimi olmadan hemen alabilmesi mümkün değildir. Aynısı öğrenciler için de geçerlidir. Karne başarı puanı düşük olan bir öğrencinin tüm notlarını bir dönem içerisinde pekiye çevirmesi gerçekçi bir hedef olmayabilir. Ya da denemelerden çok düşük alan bir öğrencinin 1 haftalık çalışmayla denemeden full çıkarması mümkün değildir. Bunun yerine “önümüzdeki dönem tüm derslerden 1 er puan karne notumu artıracağım” ya da “bir sonraki denemede +20 net daha fazla yapacağım.” Daha erişilebilir bir hedef olacaktır. Kişinin motivasyonunu sağlamakta daha kolay olacaktır.

Realistic, Relevant (Gerçekçi ve Alakalı) Hedef Belirleme

Hedefin gerçekçi olması, gereksiz stres ve hayal kırıklığından kaçınmanızı sağlar. Gerçekçi olmayan hedefler, gerçekleşmediğinde sizi üzebilir. Hedefleriniz hakkında iyi hisler beslemek önemlidir. Bazı hedeflere erişmenin düşüncesi bile bizi mutlu edebilir. Ancak erişilemeyecek olan hedefler belirlemek bizi üzebilir. Kendimize ulaşamayacağımız bir hedef belirlediğimizde, genellikle bunalmış hissederiz, kendi kendimizi yargılarız ve bazen de tamamen vazgeçeriz. Hâlbuki SMART hedefler harika hissettirir. SMART hedefleri ve eylemleri size ilham verecek kadar zorlayıcı olmalı, ancak diğer yandan da gerçekçi olmalıdır. Bu hedefi başarabileceğinize inanacağınız kadar gerçekçi olması gerekir. Hedefinizin ne kadar gerçekçi olduğunu kontrol etmenin bir yolu, hedeflerinize ulaşma olasılığınızı (10 üzerinden) değerlendirmektir. Puanınız 8’den az ise, hedefiniz veya eyleminiz çok zorlu veya büyük olabilir. Bu nedenle bu hedefe neden erişmeniz gerektiğine, bu adımları neden atmanız gerektiğine yeterince bağlı hissetmeyebilirsiniz. Kendinize inancınız olmayabilir (ki bu başlı başına bir engeldir).  Öğrenciler için hedef belirleme aynı zamanda gerçekçi ve kendisiyle ilgili alanlar üzerine olmalıdır. Hedef belirlerken SMART hedef metodunu doğru uygulayabilmek kendine doğru sorular sorabilmeyi gerektirmektedir. “Üniversiteyi yurt dışında okuyacağım, mesleğimi de yurtdışında yapacağım.” Öğrencinin bu isteğinin bir hayalden öteye gidip akıllı bir hedef olabilmesi için öğrencilerin kendilerine sormaları gereken sorular olmalıdır. Hangi ülkeye gitmek istiyorum? Bu ülkenin dilini biliyor muyum? Bu ülkede eğitim alacak ve yaşayacak kadar maddi gelirim var mı? İstediğim meslek vatandaşı olmadığım bir ülkede başarılı şekilde yapabilmem için uygun mu? Bu sorulara gerçekçi cevaplar verildiğinde kişinin isteğini yeniden gözden geçirmesi gerekir. Gerekli ön hazırlıklar yapılmalı, araştırılmalı, burs imkânları, aile desteği değerlendirilmelidir. Kişi bu değerlendirmeler sonrası hedefinden vazgeçebilir ya da hedefini daha gerçekçi, kendisiyle uyumlu şekilde güncelleyebilir.

Time-Limited, Trackable (Zaman kısıtlamalı ve Takip edilebilir) Hedef Belirleme

Hedefinize erişmek için bir zaman belirlemeniz, hedefe odaklanmanıza ve motive olmanıza yardımcı olur, hedefe eriştirecek olan süreç ve adımlar için bir tarih konusunda bize ilham verir. SMART hedefleri ve eylemleri her zaman zamana bağlıdır. Yani hedefleri tamamlamayı planladığınız bir tarih olmalıdır. Bir tarih bulunmadan hedeflerimize ulaşmak için daha az teşvik söz konusu olacaktır. Yaşadığımız günümüz koşullarında hepimiz çok meşgulüz. Hayatımıza daha fazla aktiviteyi nasıl sığdıracağız? Bu hedefin/eylemin bizim için önemli olduğunu bilmek için bir son tarih olmadıkça, faaliyetlerimize nasıl öncelik vereceğimizi nasıl bilebiliriz? Bir hedefe ulaşmak için bir eylem planı, bir yıl sonra bir son teslim tarihine kıyasla, bir ay sonra son teslim tarihi ise, gereken çaba, çözüm ve yardım açısından çok farklı olacaktır. Bir tarih belirlemek, insanların bu tarihten geriye doğru planlama yapmasına ve uygun bir eylem planı bulmasına olanak tanır. Bir tarih ayrıca bize tamamlanmayı görselleştirme, simülasyon yapma fırsatı verir. Gelecekte o zamanı tamamladığınızı hayal etmenize olanak tanır ve bu, hedefe bağlı kalmanıza yardımcı olur. Bu nedenle belirlediğiniz hedefe erişmek noktasında size ilham veren bir tarih seçmeniz önemlidir, ancak bunalmış hissedeceğiniz kadar da zorlayıcı olmamalıdır. Farklı tarihler, farklı eylemlerin göreli önceliğini veya aciliyetini de temsil edebilir. Örneğin, tamamlanma tarihi 31 Mart olan bir hedef veya eylem, tamamlanma tarihi 30 Eylül olan bir hedeften daha yüksek önceliğe sahip olabilir. Öğrenciler için hedef belirleme takvime dökülebilir şekilde olmalıdır. Hedef belirlerken zaman kısıtlamasının olmaması, ne zaman başlayacak ya da bitecek bilmiyor olmak da kişinin motivasyonunu olumsuz etkilemektedir. Bunun yerine hedefinize ulaşmak için ne zaman çalışmaya başlayacağınızı ve ne zaman bitireceğinizi seçebilirsiniz. Bu sayede hedefinize ulaşmak için ne kadar verimli çalışıyorsunuz gözlemleyebilir, belirlediğiniz süreler içerisinde elde ettiğiniz sonuçlardan çalışma verimliliğini tespit edebilirsiniz. Verimliliği takip etmenin yolu sınav başarısı, deneme başarısı, derse verimli katılım sıklığı, proje notları üzerinden anlaşılabilir.  “Üniversite sınavına 4 ay var. Sınav tarihine 1 ay kalana kadar konularımı tamamlamalı, tekrarlarımı bitirmeliyim. Son 1 ay sadece deneme çözeceğim ve yanlış yaptığım sorulara yönelik konu tekrarları yapacağım.”

Hedeflerimiz konusunda SMART olmalıyız. İşte hedeflerinizi belirlemenize ve gerçekleştirmenize yardımcı olacak 5 son ipucu:

• Çok çalışın ama ne zaman dinleneceğinizi bilin. Kendinizi henüz bilmediğiniz, hatalarınız ve yolunuza çıkabilecek şeyler için affedin.
• Kendinize iyi davranın. Bilin ki, daha kısa bir zaman diliminde elde edilebilecekleri fazla tahmin etmeye ve daha uzun bir süre içinde başarabileceklerimizi az tahmin etmeye meyilliyiz.
• Hedefiniz sizin için işe yaramadığında, hedefi değiştirin. En iyi hedefler, ihtiyaç duyduklarında esner, değişir.
• SMART’ın eylemler ve hedefler için geçerli olduğu gibi hayatın tüm alanlarında da geçerli bir bütün olduğunu aklınızda bulundurun
• Daha büyük hedeflere ulaşmak için kararlılık ve azim temel niteliklerdir. Hatta çok çalışmaktan daha önemlidir. Sizi kalabalıktan ayıran şey, işler zorlaştığında devam etmenizdir. Bu nitelikler aynı zamanda özgüven, dayanıklılık inşa eder ve kendinizle gurur duymanızı sağlar

Hedefler eğlenceli, mutlu edici ve ilham verici olabilir. SMART kriterlerinin yaptığı şey, başlamaları daha kolay olacak şekilde hedeflerimizi net bir şekilde tanımlamamıza yardımcı olmaktır. SMART ayrıca harekete geçmeyi, motive olmayı ve nihayetinde başarılı olmayı kolaylaştırır. Son olarak şunu unutmayın: Hedefler size ilham vermek için vardır, kendinizi hırpalamak için değil. Bu nedenle SMART çerçevede kalmak, kendinizi hırpalamanızı, boşa çabalamanızı önleyecektir.

Öğrenciler İçin Hedef Belirleme Kariyerlerine Yön Verecek Şekilde Olmalıdır

Smart hedef belirleme metodu kullanımı kolay ve anlaşılır olsa da başarılı bir kariyer için hedef belirleme daha sistemli olmalıdır. Öğrenciler için hedef belirleme kısa ve uzun vadeli hedefler olarak planlanmalı, gelişim ölçümlenebilir olmalıdır. Bir hedefin kişiye özel, ölçülebilir, ulaşılabilir, gerçekçi, zamanlanmış olması hedefe ulaşmak için önemlidir. Ancak tüm bunların yanında başarılı bir hedef belirleyebilmek için öğrencinin çok yönlü değerlendirilmesi gerekmektedir. Karakteristik özelliklerine hitap eden, ilgilerinin, yeteneklerinin tespit edildiği, öğrenme stilinin belirlendiği, zekâ türünü göz önünde bulunduran bir çalışma yapılmalıdır. Bu sayede kişiyle uyuşacak, onu elde etmek için motive edecek başarılı hedefler çıkarılmış olabilir.